Đạo đức nghề nghiệp — nền tảng của hoạt động thẩm định giá

Một kết quả thẩm định giá có thể trở thành cơ sở để ngân hàng cấp tín dụng, doanh nghiệp góp vốn, nhà đầu tư ra quyết định hoặc các bên thực hiện mua bán, chuyển nhượng và xử lý tài sản bảo đảm. Vì vậy, phía sau mỗi con số không chỉ là dữ liệu và phương pháp tính toán, mà còn là trách nhiệm nghề nghiệp của thẩm định viên.
Trong một lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và tài sản của nhiều bên, năng lực chuyên môn là điều kiện cần, còn trung thực, độc lập và khách quan là nền tảng tạo nên độ tin cậy của kết quả thẩm định.
Trung thực bắt đầu từ dữ liệu
Thẩm định viên thường phải thu thập thông tin từ nhiều nguồn như giao dịch thực tế, tin chào bán, môi giới, chủ tài sản, ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, mức độ tin cậy của mỗi nguồn không giống nhau.
Chẳng hạn, giá rao bán bất động sản chưa chắc là giá giao dịch thực tế. Thông tin từ môi giới có thể phản ánh nhanh diễn biến thị trường nhưng vẫn cần được kiểm chứng. Hồ sơ do khách hàng cung cấp cũng phải được đối chiếu với hiện trạng tài sản và những nguồn thông tin phù hợp khác.
Vì vậy, thẩm định viên cần kiểm tra, so sánh và đánh giá dữ liệu trước khi sử dụng. Việc cố tình lựa chọn thông tin có lợi, bỏ qua dữ liệu bất lợi hoặc điều chỉnh số liệu để tạo ra một kết quả theo mong muốn đều có thể làm sai lệch giá trị tài sản.
Trung thực với dữ liệu chính là bước đầu tiên để bảo đảm tính khách quan của kết quả thẩm định.
Giữ vững tính độc lập trước áp lực lợi ích
Trong một giao dịch, mỗi bên thường có kỳ vọng khác nhau. Người bán mong muốn giá cao, người mua muốn có mức giá hợp lý, còn ngân hàng quan tâm đến khả năng bảo đảm cho khoản vay. Khách hàng thuê dịch vụ đôi khi cũng kỳ vọng kết quả thẩm định đạt một mức giá nhất định.
Tuy nhiên, khách hàng có quyền cung cấp thông tin và yêu cầu thực hiện dịch vụ nhưng không thể quyết định kết quả chuyên môn.
Thẩm định viên phải đưa ra kết luận dựa trên hồ sơ, dữ liệu thị trường, phương pháp phù hợp và quá trình phân tích độc lập. Nguyên tắc này cần được giữ vững ngay cả khi kết quả không đáp ứng kỳ vọng của khách hàng hoặc các bên liên quan.
Sự độc lập không chỉ bảo vệ thẩm định viên mà còn giúp hạn chế rủi ro cho tổ chức sử dụng kết quả thẩm định.
Không “định giá theo mong muốn”
Một trong những rủi ro lớn về đạo đức nghề nghiệp là xác định trước mức giá rồi lựa chọn dữ liệu để hợp thức hóa kết quả.
Ví dụ, khi thẩm định một căn nhà, nếu chỉ lựa chọn những bất động sản đang được chào bán với giá cao và bỏ qua các giao dịch thực tế có mức giá thấp hơn, kết quả có thể bị đẩy lên thiếu cơ sở. Ngược lại, việc chỉ chọn những tài sản có giá thấp nhằm làm giảm kết quả thẩm định cũng vi phạm nguyên tắc khách quan.
Tài sản so sánh phải được lựa chọn dựa trên mức độ tương đồng thực tế về:
Vị trí và khả năng tiếp cận;
Diện tích, kích thước và hình dạng thửa đất;
Tình trạng pháp lý và quy hoạch;
Mục đích sử dụng;
Chất lượng công trình;
Khả năng khai thác;
Thời điểm và điều kiện giao dịch.
Kết quả thẩm định chỉ đáng tin cậy khi được hình thành từ một quy trình phân tích có cơ sở, thay vì được điều chỉnh để phù hợp với một con số đã định trước.
Phản ánh đầy đủ thông tin pháp lý và quy hoạch
Pháp lý và quy hoạch là những yếu tố có thể tác động trực tiếp đến giá trị bất động sản. Một tài sản có vị trí thuận lợi nhưng đang vướng tranh chấp, hạn chế quyền sử dụng, thiếu hồ sơ pháp lý hoặc bị ảnh hưởng bởi quy hoạch có thể không đạt được mức giá như kỳ vọng.
Do đó, thẩm định viên cần kiểm tra và phản ánh trung thực những thông tin có khả năng ảnh hưởng đến giá trị tài sản. Không được cố tình bỏ qua các yếu tố bất lợi chỉ để tạo ra kết quả cao hơn.
Khi hồ sơ chưa đầy đủ hoặc thông tin chưa thể kiểm chứng, thẩm định viên cần nêu rõ các giả thiết, điều kiện hạn chế và mức độ ảnh hưởng có thể phát sinh. Việc minh bạch những giới hạn của dữ liệu cũng là một phần quan trọng của trách nhiệm nghề nghiệp.
Bảo mật thông tin và kiểm soát xung đột lợi ích
Trong quá trình thực hiện công việc, thẩm định viên có thể tiếp cận nhiều thông tin nhạy cảm về tài sản, khoản vay, tình hình tài chính, kế hoạch đầu tư hoặc hoạt động kinh doanh của khách hàng.
Các thông tin này phải được bảo mật, quản lý phù hợp và chỉ sử dụng cho mục đích thẩm định đã được thống nhất. Việc tiết lộ hoặc sử dụng dữ liệu của khách hàng cho lợi ích cá nhân có thể gây thiệt hại nghiêm trọng và làm mất niềm tin đối với đơn vị cung cấp dịch vụ.
Bên cạnh đó, thẩm định viên cần chủ động nhận diện nguy cơ xung đột lợi ích. Mối quan hệ cá nhân, lợi ích tài chính hoặc sự liên quan với một bên trong giao dịch đều có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của kết quả.
Khi phát sinh xung đột lợi ích, cần công khai và áp dụng biện pháp xử lý phù hợp; trong trường hợp không thể bảo đảm tính khách quan, thẩm định viên không nên tiếp tục thực hiện công việc.
Đạo đức nghề nghiệp trong thời đại công nghệ
Big Data, hệ thống thông tin địa lý GIS và trí tuệ nhân tạo đang giúp hoạt động thẩm định giá thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu nhanh hơn. Các mô hình tự động có thể hỗ trợ nhận diện xu hướng, so sánh tài sản và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ.
Tuy nhiên, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn trách nhiệm của thẩm định viên.
Dữ liệu đầu vào có thể thiếu chính xác, không đồng nhất hoặc chưa phản ánh kịp thời biến động của thị trường. Mô hình tự động cũng có thể bỏ sót những đặc điểm riêng của tài sản như pháp lý, quy hoạch, chất lượng công trình và khả năng khai thác thực tế.
Do đó, thẩm định viên vẫn phải kiểm tra dữ liệu, đánh giá tính phù hợp của mô hình và chịu trách nhiệm đối với kết luận cuối cùng. Việc sử dụng kết quả do công nghệ tạo ra một cách máy móc có thể dẫn đến sai lệch và phát sinh rủi ro cho các bên liên quan.
Uy tín là tài sản quan trọng nhất
Một kết quả thiếu trung thực có thể mang lại lợi ích trước mắt nhưng để lại hậu quả lâu dài đối với thẩm định viên, doanh nghiệp và người sử dụng dịch vụ. Khi niềm tin bị suy giảm, không chỉ uy tín của một cá nhân bị ảnh hưởng mà hình ảnh của cả ngành thẩm định giá cũng có thể bị tổn hại.
Ngược lại, kết quả được xây dựng trên dữ liệu đáng tin cậy, phương pháp phù hợp và phân tích khách quan sẽ tạo ra giá trị bền vững. Ngay cả khi con số cuối cùng không đáp ứng mong muốn của khách hàng, một kết quả có cơ sở và khả năng giải thích vẫn thể hiện chất lượng chuyên môn cũng như trách nhiệm nghề nghiệp.
Nền tảng xây dựng một thị trường minh bạch
Trong quá trình thị trường ngày càng chuyên nghiệp, đạo đức nghề nghiệp phải được đặt song hành với năng lực chuyên môn và ứng dụng công nghệ.
Thẩm định viên không chỉ là người xác định giá trị tài sản mà còn góp phần cung cấp thông tin đáng tin cậy, giảm thiểu rủi ro và nâng cao tính minh bạch cho thị trường.
Vì vậy, việc giữ vững các nguyên tắc trung thực, độc lập, khách quan, bảo mật và trách nhiệm không chỉ bảo vệ uy tín của mỗi thẩm định viên mà còn góp phần nâng cao chất lượng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của toàn ngành thẩm định giá.
Cần tư vấn thẩm định giá?
Đội ngũ TND sẵn sàng hỗ trợ và phản hồi yêu cầu của bạn trong 24h.
Gửi yêu cầu


